Nowela ustawy o pracy na morzu: co zmienia się 10 września, a co później

12.08.2026

Internet dla załogi najwyżej po koszcie, transport chorego marynarza na ląd na koszt armatora, nowe zasady książeczek żeglarskich i szersza ulga PIT po decyzji KE.

Co to za ustawa

10 sierpnia 2026 r. w Dzienniku Ustaw ukazała się ustawa z 17 lipca 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu wsparcia przedsiębiorstw żeglugowych oraz stworzenia warunków ich funkcjonowania pod polską banderą (poz. 1079). Rdzeniem są zachęty do rejestrowania statków w Polsce, ale po drodze nowela przepisuje spory kawałek ustawy o pracy na morzu: 31 punktów zmian, od internetu na statku po książeczki żeglarskie. Zmienia też ustawę o PIT, ustawę o podatku tonażowym, Prawo farmaceutyczne i ustawę o Państwowej Komisji Badania Wypadków Morskich.

Terminy są trzy i to najważniejsza rzecz do zapamiętania z tego tekstu. Zasadnicza część wchodzi w życie 10 września 2026 r. Dostęp lekarzy do systemu PHICS ruszy w dniu, który minister ogłosi osobnym komunikatem. Zmiany podatkowe poczekają najdłużej: zaczną być stosowane do dochodów uzyskiwanych od 1 stycznia roku następującego po roku, w którym Komisja Europejska uzna tę pomoc publiczną za zgodną z rynkiem wewnętrznym.

Druga rzecz do zapamiętania: kogo ta ustawa dotyczy. Prawa i obowiązki stron stosunku pracy oraz warunki pracy i życia na statku ustawa o pracy na morzu reguluje dla statków o polskiej przynależności (art. 1 ust. 1). Jeżeli pływasz pod obcą banderą, opisane niżej przepisy o wyżywieniu, internecie, czasie pracy i urlopach obejmują cię tylko wtedy, gdy twój statek nosi polską banderę; pod obcą banderą te sprawy reguluje prawo państwa bandery i Konwencja MLC. Są trzy ważne wyjątki: książeczki żeglarskie i badania lekarskie dotyczą cię niezależnie od bandery, przepisy o agencjach zatrudnienia obejmują kierowanie do pracy także na statki obce, a nowy przepis o transporcie chorego do lekarza działa na polskich obszarach morskich również na statkach obcych. Podatki rozliczasz w Polsce niezależnie od bandery, więc część podatkowa może dotyczyć każdego.

Internet i jedzenie: warunki życia na statku

Najbardziej odczuwalna zmiana dla załóg siedzi w art. 63. Armator dalej zapewnia bezpłatne zakwaterowanie i warunki do rekreacji, ale przepis mówi teraz wprost także o dostępie do telefonu między statkiem a lądem oraz do internetu, jeżeli to możliwe. Za taki dostęp armator może pobrać opłatę, ale nie wyższą niż koszt zapewnienia usługi. Zarabianie na łączności załogi staje się wykroczeniem: za zawyżoną opłatę, tak samo jak za brak bezpłatnego zakwaterowania, grozi grzywna od 1000 do 30 000 zł (art. 116 pkt 2b i 2c).

Wyżywienie dostało konkrety. Posiłki mają mieć odpowiednią wartość odżywczą, jakość, różnorodność i ilość, a woda pitna odpowiednią jakość i ilość; armator dba też o taką organizację i wyposażenie kuchni, żeby dało się w niej przygotować zbilansowane posiłki i podać je w higienicznych warunkach (art. 63 ust. 1a i 3). Inspekcja sprawdzi zapasy nie tylko ilościowo, lecz także pod kątem wartości odżywczej, jakości i różnorodności (art. 38 ust. 5 pkt 2). Nowy ust. 4 w art. 63 przesądza sprawę podatkową: koszty, które armator ponosi na zakwaterowanie, wyżywienie i łączność, nie są przychodem marynarza.

Drobna, ale praktyczna zmiana w art. 66: środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze mają być dostarczone w odpowiednim rozmiarze, a armator ustala z kapitanem nie tylko rodzaje, lecz i rozmiary potrzebne na poszczególnych stanowiskach. Koniec z kombinezonem trzy numery za dużym jako standardem wyposażenia.

Choroba i wypadek: transport na ląd na koszt armatora

Nowy art. 70a nakłada na armatora obowiązek, który dotąd wynikał tylko z ogólnych zasad: gdy marynarz na statku przebywającym na polskich obszarach morskich, polskim albo obcym, potrzebuje natychmiastowej pomocy medycznej, armator na własny koszt zapewnia mu transport na ląd, do odpowiedniej placówki. Ustawa wylicza przykłady: poważne obrażenia lub choroba, choroba zakaźna groźna dla reszty załogi, złamanie, silne krwawienie, poważne oparzenie, silny ból nie do opanowania na pokładzie, ryzyko samobójstwa albo zalecenie leczenia na lądzie po konsultacji telemedycznej. Jeżeli armator nie działa, transport organizuje dyrektor Morskiej Służby Poszukiwania i Ratownictwa na wniosek marynarza lub osoby przez niego upoważnionej, a kosztami obciąża armatora decyzją.

Zmienia się tryb uzupełniania apteczki okrętowej. Prawo zakupu leków na zapotrzebowanie armator miał już wcześniej, w trybie Prawa farmaceutycznego; teraz ustawa dostaje własny, opisany krok po kroku. Armator statku polskiego, armator z siedzibą lub oddziałem w Polsce oraz armator statku zawijającego do polskiego portu kupi produkty lecznicze w aptece ogólnodostępnej, na własne zapotrzebowanie potwierdzone przez lekarza, nie częściej niż raz na 14 dni (art. 70 ust. 4 i 6-11). Wzór zapotrzebowania po polsku i angielsku określi rozporządzenie.

Ustawa porządkuje też sprawy najtrudniejsze. Kapitan zgłasza śmierć marynarza na statku Państwowej Komisji Badania Wypadków Morskich w ciągu 7 dni od powzięcia wiadomości o niej (art. 69 ust. 4). Przepisy o sprowadzeniu zwłok objęły także prochy. Gdy marynarz umrze na statku na polskich obszarach morskich albo na morzu pełnym, a statek następnie wpłynie na polskie obszary, transport zwłok albo prochów zapewnia dyrektor Morskiej Służby Poszukiwania i Ratownictwa w porozumieniu z armatorem, a koszty zawsze pokrywa armator (art. 73 ust. 3-9).

Czas pracy i urlopy: trzy korekty

Limit czasu pracy bez zmian liczbowych: 14 godzin i 72 godziny. Zmienia się sposób liczenia. Nowe brzmienie art. 44 ust. 3 mówi o każdym 24-godzinnym okresie i każdym 7-dniowym okresie, nie o dobie i tygodniu. Okno liczy się od dowolnego momentu, tak jak w Konwencji MLC, więc limitu nie da się obejść, układając pracę na przełomie dób kalendarzowych.

W urlopach dwie zmiany na minus dla marynarza, piszemy o nich wprost. Z przepisu o proporcjonalnym urlopie wypoczynkowym za niepełny miesiąc (art. 53 ust. 4) znika zdanie o zaokrąglaniu niepełnego dnia urlopu w górę. A ekwiwalent pieniężny za urlop wyrównawczy, dotąd wypłacany przy rozwiązaniu umowy, armator może wypłacić także w trakcie zatrudnienia, gdy potrzeby eksploatacyjne statku uniemożliwiają wykorzystanie urlopu (art. 56 ust. 7). To uprawnienie armatora, nie obowiązek; w praktyce urlop, którego nie da się wykorzystać z przyczyn eksploatacyjnych, może zostać zastąpiony pieniędzmi zamiast odpoczynkiem.

Umowa na czas podróży morskiej trwa o dzień dłużej

Marynarska umowa o pracę zawarta na czas podróży morskiej rozwiązuje się od 10 września następnego dnia po dniu przybycia statku do miejsca zakończenia podróży (art. 29 ust. 2). Dotychczas rozwiązywała się w samym dniu przybycia. Umowy zawarte przed 10 września 2026 r. rozwiązują się według starej zasady (art. 6 ust. 3 noweli). Szczegóły zawierania umów opisujemy w poradniku pierwszego zamustrowania.

Książeczki żeglarskie: ewidencja, cudzoziemcy, utrata ważności

Urzędy morskie poprowadzą ewidencję wydanych i unieważnionych książeczek, papierowo i w systemie PHICS (art. 10 ust. 1a i 1b). W ewidencji znajdą się m.in. dane z wniosku, wizerunek twarzy i odwzorowanie podpisu; danych z ewidencji elektronicznej nie usuwa się, a urząd udostępnia je na pisemny wniosek Policji, prokuratury, sądu, Straży Granicznej i Państwowej Komisji Badania Wypadków Morskich (art. 10 ust. 1c, 1f i 1g). Na wniosek armatora, jego przedstawiciela albo zagranicznej administracji morskiej urząd potwierdzi autentyczność książeczki o podanej serii i numerze (art. 10 ust. 1h): zagraniczny pracodawca może dzięki temu zweryfikować dokument bezpośrednio w urzędzie.

Książeczka traci ważność w trzech dodatkowych przypadkach (art. 14 ust. 1 pkt 3-5): przy wymianie na nową, po zgłoszeniu zaginięcia lub utraty oraz po odnalezieniu zagubionej i przekazaniu jej urzędowi. Wniosek praktyczny: jeżeli po zgłoszeniu utraty stara książeczka się znajdzie, nie wraca do użytku; oddaje się ją dyrektorowi urzędu morskiego.

Nowy art. 10a przesądza, że cudzoziemiec dostanie książeczkę tylko przy legalnym pobycie w Polsce, a wnioskujący jako osoba po szkoleniu podstawowym, młodociany albo pracownik armatora dodatkowo musi mieć zezwolenie na pobyt stały, czasowy albo rezydenta długoterminowego UE. Osobie przebywającej w Polsce nielegalnie urząd odmówi wystawienia książeczki w drodze decyzji (art. 12 pkt 1). Wniosków z tych trzech grup złożonych i nierozpatrzonych przed 10 września urząd nie oceni według nowego art. 10a (art. 6 ust. 1 noweli). Cały poradnik: książeczka żeglarska.

Jedna lista lekarzy dla całego kraju

Lista lekarzy uprawnionych do badań marynarzy dostaje ustawową podstawę, w dwóch krokach. Od 10 września listę prowadzi dyrektor Urzędu Morskiego w Szczecinie na podstawie przepisu przejściowego, z danych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy, a publikują ją wszystkie urzędy morskie na swoich stronach i w Biuletynie Informacji Publicznej (art. 129b). Przepisy docelowe (art. 4 ust. 3a-3k), z listą prowadzoną na podstawie wniosków lekarzy i ich własnym dostępem do systemu PHICS, wejdą w życie dopiero w dniu ogłoszonym komunikatem ministra (art. 129a). Dla marynarza zmienia się niewiele: badanie dalej wykonuje uprawniony lekarz, a znaleźć go można w naszym rejestrze lekarzy. Gdy urzędy opublikują listę w nowym kształcie, podmienimy źródła rejestru.

Agencje zatrudnienia: więcej obowiązków wobec ciebie

Cztery zmiany dotyczą pośrednictwa pracy; przepisy o umowach agencji z marynarzem (art. 22) obejmują kierowanie do pracy na statkach obcej przynależności. Po pierwsze, do oferty pracy armator dołącza dodatkowy dokument: kopię dowodu zabezpieczenia finansowego swojej odpowiedzialności na wypadek śmierci marynarza albo jego długotrwałej niezdolności do pracy wskutek wypadku przy pracy, choroby zawodowej lub zagrożenia zawodowego (załącznik A4-I do Konwencji MLC), pisemne oświadczenie, że takie zabezpieczenie ma, albo informację, że statek nie jest objęty tym obowiązkiem (art. 20 ust. 2 pkt 4). Ofert złożonych i niezrealizowanych przed 10 września nowy obowiązek nie obejmuje (art. 6 ust. 2 noweli). Po drugie, umowa agencji z marynarzem zawiera informację o jego prawach z ubezpieczenia lub innego zabezpieczenia finansowego agencji na wypadek szkód (art. 22 ust. 3 pkt 3). Po trzecie, agencja kierująca ludzi do pracy w imieniu innej agencji musi mieć z nią pisemną umowę (art. 22 ust. 1 pkt 3). Po czwarte, wykaz osób skierowanych do pracy obejmie też stanowisko i obywatelstwo, a agencja poinformuje cię o przetwarzaniu danych, poprawi nieprawidłowe i będzie je przechowywać 10 lat od końca roku, w którym upłynął okres umowy, chyba że odrębne przepisy każą trzymać dokumentację dłużej (art. 25).

Do tego Morski Certyfikat Pracy i certyfikat tymczasowy, które polskie urzędy morskie wydają statkom o polskiej przynależności, trafią do Biuletynu Informacji Publicznej urzędu, razem z informacją o utracie ważności albo unieważnieniu (art. 90a). Sprawdzenie takiego statku przed podpisem będzie prostsze. Jak to robić dziś, opisują poradniki sprawdzania agencji crewingowej i co sprawdzić przed podpisaniem kontraktu.

Podatki: ulga szersza i bez liczenia dni, ale jeszcze nie teraz

Największa obietnica noweli siedzi w PIT i celowo piszemy o niej na końcu, bo jeszcze nie obowiązuje. Nowe brzmienie art. 21 ust. 1 pkt 23c rozszerza zwolnienie z podatku dochodów marynarzy o pracę na statkach ratownictwa pełnomorskiego, przy układaniu rurociągów, budowie i obsłudze instalacji morskich oraz na kablowcach, statkach badawczych i dźwigach pływających. Z przepisu znika warunek co najmniej 183 dni pracy w roku podatkowym oraz ogólny wymóg obywatelstwa UE lub EOG. Fundament zwolnienia zostaje bez zmian: statek musi podnosić banderę państwa UE lub EOG. Praca pod banderą Panamy, Bahamów czy Liberii jak nie korzystała, tak nie skorzysta. Wyłączenia: marynarze spoza UE i EOG na statkach obsługujących regularne linie pasażerskie między portami Unii, w tym promach ro-ro; holowniki, na których przewóz ładunku lub osób drogą morską to mniej niż połowa rocznego czasu pracy; pogłębiarki, na których mniej niż połowę rocznego czasu pracy stanowi transport morski.

Haczyk: to pomoc publiczna. Nowe zwolnienie zacznie być stosowane do dochodów od 1 stycznia roku następującego po roku, w którym Komisja Europejska wyda pozytywną decyzję, i tylko w okresie jej obowiązywania (art. 7 noweli). Do tego czasu stosuje się dotychczasowe brzmienie z warunkiem 183 dni; ono także jest pomocą publiczną powiązaną z decyzją Komisji wydaną na czas określony (art. 132 ustawy o pracy na morzu). Te same zasady wejścia w życie dotyczą zmian w podatku tonażowym, który jest sprawą armatorów.

Niezależnie od decyzji Komisji już od 10 września zmienia się zaświadczenie armatora dla marynarza (art. 85): wystawi je także kapitan w imieniu armatora albo agencja zatrudnienia na podstawie danych od armatora. Treść będzie prostsza: z zaświadczenia znikają liczba przepracowanych dni i okresy zatrudnienia, a kwotę dochodu i zaliczek zastępuje kwota przychodu; nazwa statku była w nim już wcześniej i zostaje.

Drobiazgi, które odnotowujemy

W definicji praktykanta doprecyzowano, że przy praktyce na podstawie umowy szkoły lub uczelni z armatorem chodzi o szkołę lub uczelnię działającą w polskim systemie oświaty albo szkolnictwa wyższego (art. 2 pkt 6 lit. b); umowa zawierana bezpośrednio między praktykantem a armatorem zostaje bez zmian. Wyłączenia z obowiązku zabezpieczenia finansowego na wypadek porzucenia marynarza zapisano precyzyjniej: obejmują statki o pojemności brutto poniżej 200 pływające wyłącznie po polskich obszarach morskich oraz statki służby państwowej specjalnego przeznaczenia należące do Skarbu Państwa (art. 62a ust. 8). Na statkach niekonwencyjnych obowiązek bezpłatnego wyżywienia objął, obok jednostek z art. 103, wszystkie specjalistyczne statki techniczne, w tym holowniki, pogłębiarki i dźwigi pływające (art. 100 ust. 1 pkt 3).

Co poprawiliśmy w serwisie

Po lekturze noweli zaktualizowaliśmy sześć poradników i rejestr: książeczkę żeglarską (utrata ważności, ewidencja, cudzoziemcy), rejestr lekarzy i świadectwo zdrowia (jedna lista lekarzy), sprawdzanie agencji crewingowej (nowe obowiązki agencji), co sprawdzić przed podpisaniem kontraktu (dowód zabezpieczenia finansowego przy ofercie), jak znaleźć pierwszy kontrakt (informacja o ubezpieczeniu w umowie z agencją) oraz pierwsze zamustrowanie (koniec umowy na czas podróży). Wszędzie zaznaczamy, że nowe zasady obowiązują od 10 września 2026 r. Strony o kosztach startu sprawdziliśmy z nowelą: cytowane tam przepisy pozostały nietknięte.

Terminy w pigułce

10 września 2026 r.: internet i wyżywienie (art. 63), rozmiary odzieży (art. 66), transport chorego na ląd (art. 70a), apteczka (art. 70), książeczki żeglarskie (art. 10-14), umowa na czas podróży (art. 29), czas pracy i urlopy (art. 44, 53, 56), obowiązki agencji (art. 20, 22, 25), certyfikaty MLC w BIP (art. 90a), zaświadczenie armatora (art. 85), a także lista lekarzy na podstawie przepisu przejściowego (art. 129b).
Przepisy przejściowe (art. 6 noweli): oferty pracy złożone i niezrealizowane przed 10 września idą według starych zasad, podobnie rozwiązanie umów na czas podróży zawartych przed tą datą; wniosków cudzoziemców o książeczkę złożonych i nierozpatrzonych przed 10 września urząd nie ocenia według nowego art. 10a.
Dzień z komunikatu ministra: docelowe przepisy o liście lekarzy i ich dostępie do PHICS (art. 4 ust. 3a-3k).
1 stycznia po decyzji Komisji Europejskiej: rozszerzona ulga PIT bez warunku 183 dni (bandera UE lub EOG zostaje) oraz zmiany w podatku tonażowym.

Źródła

‹ Wszystkie aktualności