Hierarchia na statku
Kto tu rządzi, kto komu podlega i skąd to w ogóle wiadomo. Poniżej typowa struktura załogi statku handlowego. Kliknij stanowisko, żeby zobaczyć, co ta osoba naprawdę robi i jak dojść na jej miejsce.
dział maszynowy
starszy mechanik poziom zarządzania drugi mechanik poziom zarządzania oficer mechanik wachtowy poziom operacyjny oficer elektroautomatyk poziom operacyjny starszy motorzysta poziom pomocniczy motorzysta wachtowy poziom pomocniczydział pokładowy
starszy oficer poziom zarządzania oficer wachtowy poziom operacyjny bosman funkcja armatorska starszy marynarz poziom pomocniczy marynarz wachtowy poziom pomocniczydział hotelowy pod starszym oficerem
kucharz okrętowy wymóg MLC przy załodze powyżej 10 steward funkcja armatorskaRamka przerywana: funkcja, którą powierza armator; takiego stanowiska nie znajdziesz w rozporządzeniu o kwalifikacjach. Poziomy (zarządzania, operacyjny, pomocniczy) pochodzą z Konwencji STCW.
Skąd wiadomo, kto za co odpowiada
Zaskoczenie: żaden przepis nie rozpisuje codziennej roboty starszego oficera ani bosmana punkt po punkcie. Konwencje definiują role i uprawnienia (np. to starszy oficer przejmuje kierowanie statkiem w razie niezdolności kapitana), ale pełną listę zadań tworzy armator: Kodeks ISM (sekcja 3.2) każe mu określić i udokumentować zakres odpowiedzialności i uprawnień wszystkich, których praca dotyka bezpieczeństwa. Konkretna lista obowiązków mieszka więc w systemie zarządzania bezpieczeństwem (SZB, w praktyce mówimy SMS) konkretnego armatora. Dlatego dwa statki tej samej wielkości mogą mieć te same nazwy stanowisk i inaczej rozpisaną robotę, i oba będą zgodne z przepisami.
W kartach stanowisk oznaczamy każdą pozycję: wymóg to rzecz zapisana w konwencji, ustawie albo rozporządzeniu, a zwyczaj to praktyka armatorska, która u różnych armatorów może wyglądać inaczej.
I jedna twarda reguła na drogę: nazwa z ogłoszenia, miejsce na schemacie i wpis w dokumentach statku mogą się różnić. Rozstrzygają dokument kwalifikacyjny, lista załogi, certyfikat bezpiecznej obsługi i SZB armatora, nie etykieta.
U innych bywa inaczej
Nasz schemat to jeden z kilku spotykanych układów. U części armatorów kambuz jest osobnym pionem obok pokładu i maszyny (galley department), a na statkach pasażerskich cały dział hotelowy podlega osobnemu kierownikowi (chief purser albo hotel manager) i bywa liczniejszy niż pokład z maszyną razem. Który układ obowiązuje na Twoim statku? Ten przyjęty przez armatora: Kodeks ISM (sekcja 3.2) każe udokumentować odpowiedzialność, uprawnienia i wzajemne powiązania personelu, a armatorzy robią to najczęściej właśnie schematem organizacyjnym w dokumentacji SZB na statku.
Chcesz zobaczyć całą drabinę awansu z wymaganiami i miesiącami praktyki? Mamy ją rozpisaną krok po kroku: ścieżki kariery. A na każdy szczebel, także najniższy, wchodzi się z kompletem czterech przeszkoleń bezpieczeństwa i przeszkoleniem zapoznawczym na statku: katalog przeszkoleń STCW.
Co ludzie najczęściej mylą
Starszy mechanik podlega starszemu oficerowi.
Nie. Starszy mechanik podlega bezpośrednio kapitanowi i jest na tym samym poziomie zarządzania co starszy oficer, każdy w swoim dziale. To najczęstszy błąd popularnych opisów hierarchii.
STCW, sekcja A-I/1 (obaj na poziomie zarządzania)
Gdy kapitan wejdzie na mostek, automatycznie przejmuje prowadzenie statku.
Nie. Oficer wachtowy dalej odpowiada za bezpieczną nawigację, niezależnie od obecności kapitana na mostku, chyba że kapitan wyraźnie poinformuje o przejęciu odpowiedzialności i obaj to jednakowo rozumieją.
Kodeks STCW, sekcja A-VIII/2 par. 24.3
Przepisy mówią, ilu ludzi musi liczyć załoga statku danej wielkości.
Takiej tabeli nie ma. Skład załogi ustala indywidualnie dyrektor urzędu morskiego według trzynastu kryteriów i potwierdza certyfikatem bezpiecznej obsługi statku. Ilu ludzi musi być na twoim statku, mówi dokument tego statku, nie ogólny przepis. I nie każde stanowisko z naszego schematu musi być na każdym statku: o wymaganych rozstrzyga certyfikat konkretnej jednostki.
art. 80 ustawy o bezpieczeństwie morskim; rozporządzenie Dz.U. 2015 poz. 2104
Wachta 04:00 do 08:00 dla starszego oficera i 00:00 do 04:00 dla drugiego to przepis.
To utrwalony zwyczaj, nie przepis. Żadna konwencja nie przypisuje wacht do stanowisk: układ wacht nawigacyjnych ustala kapitan, a maszynowych starszy mechanik w konsultacji z kapitanem.
Kodeks STCW, sekcja A-VIII/2
Oficer wachtowy to po prostu pomocnik na mostku.
Oficer wachtowy reprezentuje kapitana i podczas swojej wachty odpowiada za bezpieczną nawigację statku oraz przestrzeganie przepisów o zapobieganiu zderzeniom.
Kodeks STCW, sekcja A-VIII/2 par. 13
Fakty prawne za: Kodeksem ISM w polskiej wersji urzędowej (załącznik I do rozporządzenia (WE) nr 336/2006), Konwencją i Kodeksem STCW (Dz.U. z 2013 r. poz. 1092), rozporządzeniem o wyszkoleniu i kwalifikacjach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1383, ze zm.) oraz ustawami o pracy na morzu i o bezpieczeństwie morskim. Podział obowiązków w praktyce zależy od systemu zarządzania bezpieczeństwem armatora. Widzisz błąd? Zgłoś korektę.